Foto: Pawparazzi / Alamy / Profimedia
Oktobar donosi čak sedam krsnih slava koje se tradicionalno obeležavaju u srpskim pravoslavnim domovima. Krsna slava predstavlja jednu od najprepoznatljivijih posebnosti srpske pravoslavne tradicije, a u sebi objedinjuje veru, porodično nasleđe i običaje koji se prenose generacijama.
Tokom oktobra slave se Začeće Svetog Jovana Preteče i Krstitelja, Miholjdan, Pokrov Presvete Bogorodice, Tomindan, Srđevdan, Sveta Petka i Lučindan.
Za svaki od ovih praznika vezani su posebna istorija, crkveno predanje i narodni običaji.
ZAČEĆE SVETOG JOVANA PRETEČE I KRSTITELJA – 6. OKTOBAR
Praznik Začeća Svetog Jovana Preteče i Krstitelja posvećen je svetitelju koji je, prema Jevanđelju, imao zadatak da pripremi narod za dolazak Hrista.
Sveti Jovan bio je sin sveštenika Zaharije i pravedne Jelisavete. Živeo je skromno i podvižnički, pozivajući ljude na pokajanje i duhovnu obnovu. Kao Preteča, krstio je ljude u reci Jordan, a među njima je bio i sam Isus Hristos.
Za domaćine koji ovaj praznik slave kao krsnu slavu, dan je prilika za porodično okupljanje, molitvu i sećanje na svetitelja.
PREPODOBNI KIRIJAK OTŠELNIK – MIHOLJDAN, 12. OKTOBAR
Miholjdan je posvećen Prepodobnom Kirijaku Otšelniku, svetitelju koji je svoj život posvetio molitvi, postu i duhovnom podvigu.
Prema crkvenom predanju, Sveti Kirijak rođen je u Korintu. Još kao mlad napustio je svetovni život i posvetio se monaškom životu, povlačeći se u samoću i pustinju.
U srpskoj narodnoj tradiciji Miholjdan se povezuje i sa svojevrsnom „malom jeseni“, odnosno periodom toplijeg i stabilnijeg vremena nakon prvih jesenjih zahlađenja.
Miholjdan se u pojedinim porodicama obeležava kao krsna slava, uz slavski kolač, žito, vino i okupljanje porodice.
POKROV PRESVETE BOGORODICE – 14. OKTOBAR
Pokrov Presvete Bogorodice jedan je od velikih Bogorodičinih praznika.
Prema crkvenom predanju, praznik je povezan sa događajem u carigradskoj Vlahernskoj crkvi, gde su Sveti Andrej Jurodivi i njegov učenik Epifanije videli Presvetu Bogorodicu kako se moli za hrišćanski narod i širi svoj omofor iznad okupljenih vernika.
Pokrov je zbog toga postao simbol zaštite, utehe i molitvenog zastupništva.
U narodu se ovaj praznik posebno poštuje, a mnoge žene ga provode u molitvi i zahvalnosti.
SVETI APOSTOL TOMA – TOMINDAN, 19. OKTOBAR
Sveti apostol Toma bio je jedan od dvanaestorice Hristovih apostola. U narodu je poznat kao „Neverni Toma“, zbog događaja nakon Hristovog vaskrsenja kada u početku nije poverovao ostalim apostolima da su videli Gospoda.
Kada mu se Hristos potom javio i pokazao rane, Toma je poverovao i izgovorio: „Gospod moj i Bog moj!“
Prema crkvenom predanju, Sveti Toma je propovedao hrišćanstvo daleko od Jerusalima, sve do Indije.
Tomindan se u srpskim domovima obeležava kao krsna slava, a u središtu proslave su molitva, zahvalnost i porodično okupljanje.
SVETI MUČENICI SERGIJE I VAKHO – SRĐEVDAN, 20. OKTOBAR
Sveti Sergije i Vakho bili su rimski vojni zapovednici i hrišćani koji su, prema crkvenom predanju, stradali zbog svoje vere.
Bili su bliski prijatelji i zajedno su služili u rimskoj vojsci. Nakon što je otkriveno da su hrišćani, bili su podvrgnuti mučenju i stradanju, ali nisu odustali od svoje vere.
Srđevdan se u pojedinim krajevima povezuje i sa narodnim običajima i verovanjima vezanim za promenu vremena i pripremu za zimu.
Za porodice kojima je Sveti Sergije i Vakho krsna slava, najvažniji deo praznika ostaju molitva, slavski obredi i okupljanje najbližih.
PREPODOBNA MATI PARASKEVA – SVETA PETKA, 27. OKTOBAR
Sveta Petka, odnosno Prepodobna mati Paraskeva, jedna je od najpoštovanijih svetiteljki u srpskom narodu. Srpska pravoslavna crkva njen praznik obeležava 27. oktobra.
Rođena je u Epivatu, nedaleko od Carigrada, u pobožnoj hrišćanskoj porodici. Nakon smrti roditelja posvetila se podvižničkom životu, molitvi i postu.
Njene mošti danas počivaju u Jašiju u Rumuniji, dok se Sveta Petka posebno poštuje i u Srbiji.
Mnoge porodice je slave kao svoju krsnu slavu, a brojni vernici na njen praznik odlaze u crkve i manastire posvećene svetiteljki, pale sveće i mole se za zdravlje, mir i zaštitu porodice.
Sveta Petka posebno se poštuje među ženama, a u narodnoj tradiciji za njen praznik vezani su brojni običaji.
SVETI APOSTOL I JEVANĐELIST LUKA – LUČINDAN, 31. OKTOBAR
Mesec oktobar završava se jednom od poznatijih srpskih krsnih slava – Lučindanom.
Sveti Luka bio je jedan od četvorice jevanđelista i saradnik apostola Pavla. Prema crkvenom predanju, bio je lekar, a pripisuju mu se Jevanđelje po Luki i Dela apostolska.
U hrišćanskoj tradiciji Sveti Luka se vezuje i za ikonopis, pa se prema predanju smatra prvim hrišćanskim ikonopiscem.
Njegov praznik, 31. oktobar, jedna je od čestih krsnih slava u srpskim porodicama.
Kao i kod drugih slava, suština Lučindana nije samo u slavskoj trpezi, već pre svega u molitvi, zahvalnosti i čuvanju porodične tradicije.
KRSNA SLAVA – VIŠE OD PORODIČNOG OKUPLJANJA
Za srpske pravoslavne porodice krsna slava predstavlja dan posvećen svetitelju zaštitniku doma i porodičnom nasleđu. Slavski kolač, žito, vino, sveća i molitva deo su tradicionalnog obeležavanja, dok se kroz generacije prenosi i sećanje na pretke i porodični identitet.
Oktobarskih sedam slava tako donose brojne prilike za molitvu i porodično okupljanje, ali i za čuvanje običaja koji su vekovima deo srpske kulturne i verske tradicije.
