Foto: TANJUG/Nemanja Pančić
Više od 30 delegacija okupilo se u Beogradu povodom nasleđa Pokreta nesvrstanih, koji je upravo u srpskoj prestonici, pre 65 godina, započeo jednu od najznačajnijih političkih priča druge polovine 20. veka.
Dok se međunarodni poredak danas ponovo menja, a svet sve više govori o multipolarnosti i jačanju zemalja Globalnog juga, postavlja se pitanje kakvu političku i ekonomsku vrednost za Srbiju danas imaju veze sa državama koje su nekada činile okosnicu Pokreta nesvrstanih.
Na značaj tih odnosa, ali i na ograničenja samog pokreta, ukazali su politikolog Vladimir Kljajić, Ljubomir Đurić iz Centra za nacionalnu politiku i Aleksandar Lukić, predsednik Filozofskog društva „Sofos“, u emisiji „Usijanje“ kod voditeljke Jelene Pejović.
OD 25 DRŽAVA DO VIŠE OD 120 ČLANICA
Kada je u septembru 1961. godine u Beogradu održana prva konferencija Pokreta nesvrstanih, okupilo se 25 država. Danas pokret okuplja više od 120 članica, što ga čini jednom od najbrojnijih međunarodnih političkih platformi.
Kljajić, međutim, ocenjuje da brojnost istovremeno predstavlja i jednu od najvećih slabosti organizacije.
Kako navodi, Pokret nesvrstanih danas nema jednako jasnu političku strategiju kakvu je imao tokom Hladnog rata, dok među njegovim članicama postoje i međusobni sporovi.
Posebnost Jugoslavije u vreme Josipa Broza Tita bila je upravo u mogućnosti da održava odnose i sa Istokom i sa Zapadom. Takav položaj omogućio je Beogradu značajan diplomatski prostor u tadašnjem bipolarnom svetu.
Danas je situacija drugačija.
„Više nemamo bipolaran, već multipolaran svet“, ocenio je Kljajić, ukazujući da Srbija nije članica Pokreta nesvrstanih, već ima status posmatrača.
Ipak, prema njegovoj oceni, održavanje dobrih odnosa sa zemljama Globalnog juga može imati konkretan značaj za Srbiju – od privredne saradnje, poljoprivrede i plasmana robe do saradnje u oblasti namenske industrije.
PODRŠKA U PITANJU KOSOVA I METOHIJE
Jedan od najvažnijih razloga zbog kojih su odnosi sa državama Globalnog juga značajni za Srbiju jeste međunarodna podrška kada je reč o Kosovu i Metohiji.
Države koje ne priznaju jednostrano proglašenu nezavisnost Kosova mogu biti važni partneri Srbije u međunarodnim organizacijama.
Posebno je značajna mogućnost da Beograd kroz diplomatske odnose sa tim državama traži podršku u Ujedinjenim nacijama, kao i u pitanjima koja se odnose na članstvo Prištine u međunarodnim organizacijama.
Kljajić, međutim, upozorava da svaka država prvenstveno vodi računa o sopstvenim interesima i da velike sile mogu uticati na stavove pojedinih zemalja.
Zbog toga, kako ocenjuje, same diplomatske veze ne predstavljaju garanciju, ali Srbiji daju dodatni prostor za delovanje.
BEOGRAD I DALJE IMA POSEBNU SIMBOLIKU
Aleksandar Lukić smatra da istorijska uloga Beograda predstavlja važan deo odnosa Srbije sa državama Globalnog juga.
Principi na kojima je Pokret nesvrstanih prvobitno počivao bili su suverenitet, teritorijalni integritet, nemešanje u unutrašnje poslove drugih država, međusobno nenapadanje i miroljubiva aktivna koegzistencija.
Iako se ti principi, kako je ocenio Lukić, nisu uvek dosledno primenjivali, oni su predstavljali osnovu na kojoj je pokret izgrađen.
Zbog toga Beograd i danas ima simboličnu poziciju kao mesto nastanka Pokreta nesvrstanih.
Lukić ocenjuje da bi Srbija trebalo da nastavi da razvija odnose sa tim državama, ne samo zbog diplomatske podrške već i zbog mogućnosti za ekonomsku saradnju.
Jugoslavija je svojevremeno sa zemljama nesvrstanog sveta razvijala brojne infrastrukturne i druge projekte, čime je istovremeno širila svoj politički uticaj i otvarala nova tržišta za domaću privredu.
KOLIKA JE DANAS STVARNA MOĆ POKRETA?
Ljubomir Đurić ukazuje na problem koji prati Pokret nesvrstanih od njegovog nastanka – velika brojnost ne znači automatski i sposobnost da se zajednički stavovi sprovedu u praksi.
Prema njegovoj oceni, članice mogu usvajati deklaracije o kolonijalizmu, suverenitetu ili međunarodnom pravu, ali ostaje pitanje kakav konkretan mehanizam imaju da te odluke sprovedu.
Dodatni problem predstavljaju različiti interesi država članica i njihovi međusobni konflikti.
Zbog toga Đurić Pokret nesvrstanih vidi pre svega kao važnu diplomatsku i političku platformu, a ne kao organizaciju koja može da deluje poput velikih vojnih ili političkih saveza.
NASLEĐE KOJE SRBIJA I DALJE MOŽE DA KORISTI
Iako današnji Pokret nesvrstanih nema političku snagu kakvu je imao u vreme Hladnog rata, stručnjaci ocenjuju da njegovo nasleđe za Srbiju nije izgubilo značaj.
Beograd i dalje predstavlja mesto koje povezuje Srbiju sa istorijom tog pokreta, dok odnosi sa državama Globalnog juga mogu da imaju diplomatsku, ekonomsku i političku vrednost.
U vremenu novih globalnih podela, Srbija tako pokušava da očuva prostor za saradnju sa što većim brojem država – koristeći istorijske veze Jugoslavije, ali ih istovremeno prilagođavajući potpuno drugačijem međunarodnom poretku.
Pokret nesvrstanih možda više nema snagu iz vremena kada je nastao, ali mreža odnosa koju je Jugoslavija decenijama gradila i danas predstavlja diplomatski kapital koji Srbija može da koristi.
