Foto: Shutterstock AI
Najava ponovnog uvođenja obaveznog vojnog roka u Srbiji ponovo je otvorila pitanje ko bi bio u obavezi da služi vojsku, a ko bi mogao da bude oslobođen ili da služenje odloži.
Prema važećem Zakonu o vojnoj, radnoj i materijalnoj obavezi, postoji šest zakonskih osnova za oslobađanje regruta od služenja vojnog roka. Istovremeno, zakon predviđa i više razloga zbog kojih se odlazak na služenje može odložiti.
ŠEST OSNOVA ZA OSLOBAĐANJE
Od služenja vojnog roka oslobađa se regrut:
- koji je ocenjen kao nesposoban za vojnu službu;
- koji je stekao državljanstvo Srbije prijemom ili na osnovu međunarodnog ugovora, a vojnu obavezu je regulisao u državi čiji je ranije bio državljanin, odnosno ako je navršio 27 godina;
- koji pored srpskog ima i državljanstvo druge države i tamo je regulisao obavezu služenja vojnog roka;
- koji je stekao svojstvo profesionalnog vojnog lica;
- koji je završio Kriminalističko-policijsku akademiju i stekao svojstvo ovlašćenog službenog lica Ministarstva unutrašnjih poslova;
- koji je završio odgovarajuću školu ili kurs u MUP-u, stekao svojstvo ovlašćenog službenog lica i na tim poslovima proveo najmanje dve godine.
To znači da samo zaposlenje u MUP-u samo po sebi nije dovoljno za oslobađanje po ovom osnovu. Potrebno je ispuniti zakonom propisane uslove.
ŽENE NE PODLEŽU OBAVEZNOM SLUŽENJU VOJNOG ROKA
Važeći sistem razlikuje vojnu obavezu od obaveze služenja vojnog roka.
Prema informacijama Ministarstva odbrane, nakon obustave obaveznog služenja 2011. godine, vojni rok se trenutno služi dobrovoljno. Žene mogu da se prijave za dobrovoljno služenje vojnog roka, dok se u rezervnom sastavu vode žene vojni obveznici koje su u evidenciji.
Ukoliko bude uvedeno obavezno služenje vojnog roka prema najavljenom modelu, detalji primene zavisiće od propisa i odluka koje budu donete.
DA LI SU STUDENTI OSLOBOĐENI?
Ne. Studiranje nije osnov za trajno oslobađanje od služenja vojnog roka.
Zakon predviđa mogućnost odlaganja za regrute koji su upisani na fakultet, drugu visoku školu ili strukovne studije. Služenje se u tom slučaju odlaže do završetka školovanja, ali najkasnije do kraja septembra godine u kojoj regrut navršava 27 godina.
Zbog toga student koji odloži služenje ne dobija automatski trajno oslobađanje – on i dalje ima obavezu da je reguliše u skladu sa zakonom.
POSTOJE I DRUGI RAZLOZI ZA ODLAGANJE
Važeći propisi predviđaju mogućnost odlaganja služenja i u određenim porodičnim okolnostima, kao i posebna pravila za pojedine naučne radnike, vrhunske sportiste i umetnike.
Važno je razlikovati ova dva instituta: odlaganje pomera termin služenja, dok oslobađanje znači da se obaveza služenja vojnog roka ne izvršava po jednom od zakonom utvrđenih osnova.
ŠTA VAŽI DANAS, A ŠTA BI VAŽILO AKO SE VRATI OBAVEZNI ROK?
Od 1. januara 2011. godine u Srbiji je obavezno služenje vojnog roka obustavljeno i trenutno se vojni rok služi po principu dobrovoljnosti. Obaveza uvođenja u vojnu evidenciju i služenja u rezervnom sastavu i dalje postoji.
Zato najave o vraćanju obaveznog roka treba razlikovati od trenutno važećeg sistema. Ako budu donete izmene zakona ili drugi propisi kojima se uvodi novi model služenja, oni mogu precizirati kako će se postojeća pravila o oslobađanju, odlaganju i upućivanju primenjivati u novim okolnostima.
NAJVAŽNIJE ZA GRAĐANE
Po važećem zakonu, nesposobnost za vojnu službu, određeni slučajevi regulisanja vojne obaveze u drugoj državi, profesionalna vojna služba i pojedini statusi stečeni u MUP-u predstavljaju osnove za oslobađanje.
Sa druge strane, studiranje i pojedine porodične ili profesionalne okolnosti mogu biti osnov za odlaganje, ali ne znače automatsko trajno oslobađanje od služenja vojnog roka.
