Foto: Shutterstock
Pitanje porekla Srba i najstarije istorije Balkana decenijama izaziva brojne polemike u javnosti. Dok zvanična istoriografija i arheologija zastupaju stav da su se Sloveni, uključujući i pretke današnjih Srba, doselili na Balkan tokom 6. i 7. veka, u javnosti su prisutne i alternativne teorije koje tvrde da su Srbi autohtoni narod na ovim prostorima.
Posebnu pažnju poslednjih godina privlače rasprave na društvenim mrežama o takozvanoj bečko-berlinskoj školi, ulozi Vatikana u oblikovanju istorijskih narativa, kao i o Vinčanskoj kulturi, za koju pojedini autori smatraju da predstavlja dokaz mnogo starijeg kontinuiteta stanovništva na Balkanu.
Šta tvrde pristalice autohtone teorije?
Zagovornici autohtone teorije smatraju da zvanična istorija nije u potpunosti prikazala prošlost Balkana. Prema njihovim tvrdnjama, istorijski izvori su kroz vekove selektivno tumačeni, a pojedini događaji i vladarske loze navodno su zanemareni ili izostavljeni iz istorijskih udžbenika.
U tim tumačenjima često se pominju bečko-berlinska istorijska škola i Vatikan, uz tvrdnje da je cilj bio da se Sloveni predstave kao doseljenici, a ne kao starosedeoci Balkana. Međutim, za ove tvrdnje ne postoje dokazi koje prihvata savremena naučna zajednica.
Vinčanska kultura u centru pažnje
Jedan od najčešćih argumenata u ovim raspravama jeste Vinčanska kultura, jedna od najznačajnijih neolitskih kultura Evrope, koja je postojala na prostoru današnje Srbije između približno 5.700. i 4.500. godine pre nove ere.
Pojedini autori smatraju da simboli pronađeni na vinčanskim artefaktima predstavljaju najstarije pismo na svetu i pokušavaju da ih povežu sa srpskim jezikom ili kasnijim slovenskim pismom.
Šta kaže zvanična nauka?
Arheolozi i istoričari ističu da Vinčanska kultura jeste izuzetno značajna civilizacija praistorijske Evrope, ali naglašavaju da nema naučno potvrđenih dokaza koji bi pokazali direktan kontinuitet između stanovnika Vinče i današnjih Srba ili drugih slovenskih naroda.
Takođe navode da takozvani vinčanski simboli, iako predstavljaju važan predmet istraživanja, nisu priznati kao razvijeno pismo u smislu u kojem se taj pojam koristi za kasnije istorijske civilizacije.
Kada je reč o doseljavanju Slovena, zvanična istoriografija svoj stav zasniva na arheološkim nalazima, lingvističkim istraživanjima i pisanim vizantijskim izvorima, prema kojima su slovenska plemena tokom ranog srednjeg veka naselila veći deo Balkana.
Tema koja i dalje izaziva polemike
Rasprave o poreklu Srba i najstarijoj istoriji Balkana i dalje izazivaju veliko interesovanje javnosti. Dok jedni smatraju da zvanična nauka pruža najpouzdanije odgovore zasnovane na dokazima, drugi veruju da postoje nedovoljno istraženi ili zanemareni istorijski izvori koji bi mogli promeniti dosadašnje razumevanje prošlosti.
Za sada, međutim, tvrdnje o autohtonom poreklu Srba, navodnom prikrivanju istorije od strane Vatikana ili bečko-berlinske škole, kao i povezivanje Vinčanskog pisma sa srpskim jezikom, nisu prihvaćene u savremenoj naučnoj zajednici i smatraju se alternativnim teorijama koje nemaju potvrdu u relevantnim istorijskim i arheološkim istraživanjima.
