Foto: Shutterstock
Osoba koja nikada nije bila zaposlena ipak može da stekne pravo na starosnu penziju, ali pod uslovom da prethodno ostvari potreban staž osiguranja. Zakon omogućava građanima koji nisu u radnom odnosu da se samostalno uključe u obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje i uplaćuju doprinose.
Ova mogućnost predviđena je članom 15. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, a ne odnosi se samo na nezaposlene. U sistem mogu da se uključe i studenti, domaćice, đaci i osobe koje nikada ranije nisu bile radno angažovane.
KO MOŽE SAM DA UPLAĆUJE PIO DOPRINOSE?
U obavezno osiguranje po ovom osnovu mogu da se uključe osobe koje:
- nisu obavezno osigurane po drugom osnovu;
- nisu korisnici penzije;
- imaju više od 15 godina;
- imaju prebivalište u Srbiji.
Za uključivanje u osiguranje potrebno je podneti zahtev Fondu PIO. Zahtev može da se preda lično, poštom ili elektronskim putem, preko e-Šaltera.
Važno je naglasiti da se samom prijavom ne dobija penzija. Uplaćivanjem doprinosa stiče se staž osiguranja, koji je kasnije jedan od uslova za ostvarivanje prava na penziju.
Period za koji doprinosi nisu plaćeni ne može se računati u staž.
KOLIKO KOŠTA SAMOSTALNA UPLATA PIO DOPRINOSA?
Za 2026. godinu osiguranici mogu da biraju jednu od 13 osnovica osiguranja, a izabrana osnovica može naknadno da se promeni na zahtev osiguranika.
Doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje iznosi 24 odsto od izabrane osnovice.
Prema podacima Fonda PIO, za 2026. godinu:
- najniža osnovica iznosi 51.297 dinara;
- najniži mesečni doprinos iznosi 12.311,28 dinara;
- najviša osnovica iznosi 732.820 dinara;
- najviši mesečni doprinos iznosi 175.876,80 dinara.
Ovi iznosi važe za period od januara do decembra 2026. godine.
KOLIKO STAŽA JE POTREBNO ZA STAROSNU PENZIJU?
Samostalna uplata doprinosa omogućava sticanje staža, ali za penziju je potrebno ispuniti i zakonske uslove koji se odnose na godine života i dužinu staža.
U 2026. godini muškarac može da ostvari pravo na starosnu penziju sa 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja.
Za ženu je u 2026. godini uslov 64 godine života i najmanje 15 godina staža osiguranja.
Postoji i mogućnost ostvarivanja prava na starosnu penziju sa 45 godina staža osiguranja, bez obzira na godine života.
To znači da osoba koja nikada nije imala klasičan radni odnos može vremenom da stekne potreban staž samostalnim plaćanjem doprinosa, a zatim, kada ispuni i odgovarajući starosni uslov, ostvari pravo na starosnu penziju.
ŠTA AKO SE DOPRINOSI NE PLAĆAJU?
Doprinos za prethodni mesec plaća se do 15. u narednom mesecu.
Ako osiguranik prestane da uplaćuje doprinose, period za koji uplata nije izvršena ne može da se računa u staž osiguranja.
Fond PIO navodi i da svojstvo osiguranika prestaje ukoliko doprinos nije plaćen u roku od šest meseci od dana dospelosti. Prestanak, međutim, nastupa najranije sa poslednjim danom za koji je doprinos plaćen.
Zato je kod ovog načina osiguranja kontinuitet uplata važan za ostvarivanje potrebnog staža.
OVU MOGUĆNOST KORISTE I LJUDI KOJI NIKADA NISU RADILI
Samostalno plaćanje doprinosa nije namenjeno isključivo ljudima koji su ostali bez zaposlenja.
Prema podacima Fonda PIO, oko 22.000 građana samostalno uplaćuje doprinose, a među njima su i osobe koje ranije nisu bile radno angažovane.
MOŽE LI PENZIJA BEZ I JEDNOG DANA ZAPOSLENJA?
Može, ali ne i bez staža osiguranja.
Drugim rečima, prethodno zaposlenje kod poslodavca nije jedini način da se stekne staž. Osoba koja nikada nije radila može da se uključi u obavezno PIO osiguranje i sama uplaćuje doprinose.
Kada sakupi najmanje 15 godina staža osiguranja i ispuni propisani uslov u pogledu godina života, može da ostvari pravo na starosnu penziju.
Visina penzije, međutim, ne zavisi samo od toga da li je ostvaren minimalni staž. Na njen iznos utiču dužina ostvarenog staža i osnovice na koje su tokom osiguranja uplaćivani doprinosi. Zato dve osobe sa istim minimalnim stažom ne moraju imati penziju u istom iznosu.
